Muzej Hercegovine

"Muzej Hercegovine" nastao je 1935. godine po ideji velikog trebinjskog pesnika i diplomate Jovana Dučića, kada je i oformljena prva zbirka iz Dučićeve kolekcije. Danas ovaj muzej, koji se nalazi na lokalitetu Banj vir u Starom gradu Trebinje, je matična muzejska ustanova za Zavičajni muzej u Nevesinju, Zavičajni muzej Stare Hercegovine u Foči, Muzejsku zbirku u Bileći, Muzejsku zbirku u Gacku i Muzejsku zbirku u Ljubinju.

Stari Trebinjci tvrde da je Banj vir dobio ime po jednom banu koji se utopio u najdubljem dijelu rijeke Trebišnjice. Ta legenda nema nikakvu potvrdu u istorijskim izvorima te će, kao predanje, da traje dok neki novi istorijski dokumenti naziv ne protumače drugačije. Takođe, u narodu postoji predanje da ispod nivoa urbanog naselja u Kastelu (Starom gradu) postoji još neotkrivena mreža tunela, a sa koljena na koljeno prenosi se predanje da jedan tunel vodi ispod rijeke Trebišnjice i izlazi na njenu lijevu obalu pored današnjeg hotela „Leotar“. Još jedna legenda svjedoči o dugom istorijskom kontekstu ovog lokaliteta smještenog na hridi iznad Trebišnjice uz današnji „Muzej Hercegovine“. Naime, postoje smione tvrdnje da je isti osnivač utemeljio Ragusu formiravši ono što danas čini Karmen, najstariji dio Starog grada Dubrovnika, smjestivši utvrdu na hrid iznad mora. Dr Safvet-beg Bašagić, bosansohercegovački književnik i naučnik, tvrdi da je tvrđava u Trebinju sagrađena u proljeće 1706. godine i da se grad Trebinje službeno zvao Banj vir. Tvrdnju zasniva na osnovu originalnog fermana koji se nalazi u Orijentalnom institutu u Sarajevu. Tvrđava se poslije zvala i Ičhisar (Ićesar) ili unutrašnji grad. Oko i unutar Muzeja obavljena su arheološka iskopavanja i već je evidentno da je taj izdignuti plato bio od samog početka mjesto gdje su ljudi našli pogodnu lokaciju za život, ali i za odbranu. Tokom tog arheološkog iskopavanja pronađen je jedan ulomak kamena sa nekoliko latiničnih slova i čitave strukture zidova iz raznih vremenskih perioda. “Muzej Hercegovine” sa okolnim objektima nalazi se na listi nacionalnih spomenika BiH.

Muzej djeluje unutar arheološkog, istorijskog, umjetničkog, etnološkog i prirodnjačkog odjeljenja i to su, ujedno, stalne postavke ove kulturne institucije. Pored toga muzej ima stručnu biblioteku sa fundusom od 13000 knjiga i periodike iz različitih oblasti nauke i umjetnosti. Izdavačka djelatnost muzeja se odvija kroz štampanje kataloga, brošura, monografija i izdavanje stručno-naučnog časopisa “Tribunija. Prvi broj “Tribunije” objavljen je u oktobru 1975. godine u tiražu od 1.000 primjeraka, a povodom trideset godina pobjede nad fašizmom.

U arheološkoj postavci su izloženi artefakti od najstarijih neolitskih naselja do srednjevijekovnih utvrđenja.

U praistorijskom odjeljku izloženi su kremeni noževi iz doba neolita, nakit, posude i oruđe iz perioda metalnih doba iz ilirskih utvrđenja, gradina i tumula, kao i uvozni materijal grčkih emporija na Jadranskoj obali (igle, pribadače, fibule, dvojne igle, perle, mačevi i noževi).

Poseban nalaz čini pet izloženih kaciga iz ilirskih grobova otkrivenih u Kačnju kod Bileće. Iz perioda rimske vladavine izloženi su epigrafski spomenici, nadgrobni spomenici, miljokazi, stele i dijelovi sarkofaga, kao i dijelovi mozaika, ostaci fresko slikarstva, fragmenti glinenih i staklenih posuda, primjerci nakita.

U srednjovjekovnom odjeljku među najznačajnije eksponate ubrajaju se dva ćirilična natpisa uklesana na stećcima mramorima, oblika nadgrobnih ploča, sa natpisom župana Grda, na kojoj se po prvi put pominje ime grada Trebinja u drugoj polovini 12. vijeka i župana Pribilše iz 13. vijeka.

Umjetničko odjeljenje sadrži preko 1000 predmeta.

Muzej upravlja i sa više legata čuvenih umjetnika koji su stvarali na području Hercegovine:

Poklon legat Jovana Dučića je zaostavština najpoznatijeg trebinjskog pjesnika i diplomate Jovana Dučića;
Legat Atanasija Popovića u kojoj su zastupljena 44 njegova djela koja su pripala Muzeju provođenjem testamenta Uroša Popovića, slikarevog brata i još desetine njegovih slika i crteža, koje je muzej naknadno prikupio;
Legat Milene Šotre, sa više od stotinu djela jedne od prvih hercegovačkih slikarki iz ciklusa Motivi iz Hercegovine i Putovanja po Rusiji i Ukrajini;
Legat Milorada Ćorovića, prvog dekana Akademije likovnih umjetnosti u Trebinju čini 57 umjetničkih slika iz ciklusa slika Trebinjci portreti Ćorovićevih sugrađana i ciklus sa motivima bikova;
Legat Mirka Kujačića akademskog slikara sa slikama i grafikama koje je muzeju poklonila slikareva supruga;
Legat Branka Šotre, čuvenog grafičara i osnivača Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, čini 15 grafika rađenih u linogravuri: upečatljivi i psihološki značajni portreti, gradski motivi i pejsaži iz okoline Trebinja;
Legat Ksenije i Vladimira Gaćinovića koji čini 13 slika i crteža Milene Šotre; 29 grafika Branka Šotre; grafika Mihaila Petrova; crtež Ivanke Lukić-Šotra; bista, rad Luke Tomanovića; bista rad Marka Brežanina;
Legat "Milom Trebinju - zbirka poklonjenih umjetničkih djela” nastala posredstvom Narodnog muzeja u Beogradu, sadrži 45 radova (Momo Kapor, Milan Konjović, LJubica Mrkalj, Zoran Pavlović...) i
Legat Radovana Ždrala ”Svet kamena” pisca i vajara, porijeklom iz Hercegovine, sastoji se od od 120 skulptura izrađenih u mineralima i poludragom kamenju, nađenom uglavnom na prostoru Hercegovine.

Pored navedenih predmeta umjetničkih zbirki u depou Muzeja Hercegovine nalazi se još više od 400 umjetničkih slika, grafika, skulptura i predmeta. Najvećim dijelom, to su radovi domaćih umjetnika, djela sa gostujućih izložbi, kao i djela nastala na Umjetničkoj koloniji „KOLO“, koja se od 2015. godine održava u Muzeju Hercegovine Trebinje (radovi Bete i Rista Vukanovića, Romana Petrovića, Miće Popovića, Vladimira Veličkovića, Jefta Perića, Toma Petrovića, Virgilija Nevjestića...)

Stalna istorijska postavka pod nazivom „Kulturno-istorijski razvoj trebinjskog kraja od X do prve polovine XX vijeka“, prikazuje razvitak Trebinja i oblasti današnje Istočne Hercegovine, a stalna postavka etnološkog odjeljenja predstavlja seoski i gradski život na ovom području sa kraja XIX i početka XX vijeka.

http://muzejhercegovine.org/

Stalnu postavku "Prirodnjačko blago sliva rijeke Trebišnjice", čine minerali, fosili, biljke i životinje, sa prostora oblasnog sliva rijeke Trebišnjice.

U muzejskoj Galeriji, u prizemlju, organizuju se povremene izložbe, promocije knjiga, književne večeri, koncerti kamerne muzike, stručni i naučni skupovi i druge manifestacije, što doprinosi prepoznatljivosti muzeja kao kulturno-umjetničkog punkta otvorenog za posjetioce kojima pruža kulturne i obrazovne sadržaje.